Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Łodzi to instytucja o imponującym dorobku i ponad stuletniej historii, która od dziesięcioleci odgrywa kluczową rolę w rozwoju życia kulturalnego, edukacyjnego i intelektualnego regionu łódzkiego. Jej powstanie było wynikiem oddolnych inicjatyw społecznych, a dalsze losy stanowią fascynującą opowieść o pasji do wiedzy, wytrwałości oraz trosce o dziedzictwo kulturowe.
Początki w czasie wojny (1916–1922)
Początki Biblioteki sięgają trudnych lat I wojny światowej. W 1916 roku z inicjatywy środowisk oświatowych i społecznych powstało Towarzystwo Biblioteki Publicznej w Łodzi. Był to czas, gdy dostęp do książek i wiedzy był ograniczony, a rozwój kultury i edukacji stanowił wyraz troski o przyszłość kraju. Dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności oraz hojności darczyńców już 11 października 1917 roku otwarto nowoczesną – jak na owe czasy – bibliotekę przy ul. Piotrkowskiej 150, w lokalu ofiarowanym przez łódzkiego kupca Wilhelma Hordliczkę. Na stanowisko kierownika wybrano Jana Augustyniaka – osobę zaangażowaną, z wizją i oddaną sprawie upowszechniania wiedzy.
W 1918 roku, w związku z rosnącym zainteresowaniem i niewystarczającą powierzchnią, Biblioteka została przeniesiona do nowej siedziby przy ul. św. Andrzeja 14 (obecnie ul. Andrzeja Struga). To właśnie tam rozpoczęła się intensywna faza rozwoju instytucji, która – z każdym kolejnym rokiem – coraz mocniej zaznaczała swoją obecność w tkance kulturalnej miasta.
W styczniu 1922 roku Towarzystwo przekazało bibliotekę magistratowi. Tym samym placówka stała się instytucją publiczną o charakterze miejskim, finansowaną i rozwijaną przez władze Łodzi. Nowy etap rozwoju charakteryzował się dynamicznym wzrostem zbiorów, liczby czytelników oraz inicjatyw promujących czytelnictwo wśród mieszkańców.
Po śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 roku, Zarząd Związku Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim postanowił uczcić jego pamięć poprzez budowę nowej siedziby biblioteki, która miałaby nosić imię Marszałka. W 1938 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny – zwyciężyła koncepcja inż. Jerzego Wierzbickiego z Warszawy. Uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego miała miejsce 14 maja 1938 roku przy ul. Gdańskiej 102. Niestety, ambitne plany pokrzyżował wybuch II wojny światowej.
Okres okupacji przyniósł dramatyczne straty. Zbiory biblioteczne zostały częściowo zniszczone lub rozproszone, a nowo wznoszony budynek uległ uszkodzeniom. Mimo trudnych warunków, duch walki o kulturę nie zgasł. Już 28 maja 1945 roku Miejska Biblioteka Publiczna wznowiła swoją działalność w budynku przy ul. Andrzeja. Odbudowa zbiorów, przywrócenie funkcji bibliotecznych oraz zaangażowanie pracowników i społeczników pozwoliły bibliotece na szybki powrót do roli ważnego ośrodka życia intelektualnego Łodzi.
W 1949 roku zakończono prace przy nowej siedzibie przy ul. Gdańskiej 102. Oficjalne otwarcie odbyło się 6 listopada. Patronem Biblioteki został Ludwik Waryński – działacz socjalistyczny. Choć pierwotny plan nadania imienia Józefa Piłsudskiego nie został wówczas zrealizowany, sama instytucja zyskała nowoczesną siedzibę, odpowiadającą rosnącym potrzebom miasta.
W kolejnych dekadach Biblioteka rozwijała się w wielu kierunkach. W latach 60. dokonano rozbudowy gmachu przy ul. Gdańskiej, zwiększając przestrzeń magazynową oraz powierzchnię do obsługi czytelników. Placówka zaczęła pełnić rolę nie tylko wypożyczalni, ale także centrum edukacji i kultury. Organizowano liczne wydarzenia: od prelekcji, przez wystawy, po działania z zakresu upowszechniania wiedzy o literaturze i historii.
W lipcu 1975 roku, w wyniku reformy administracyjnej, instytucja uzyskała status biblioteki wojewódzkiej, co podkreśliło jej znaczenie w strukturze bibliotek publicznych w Polsce.
Powrót do tradycji i współczesność (1990–dzisiaj)
Po transformacji ustrojowej w Polsce, 15 maja 1990 roku przywrócono bibliotece historyczne imię Marszałka Józefa Piłsudskiego. W 1991 roku instytucja zaczęła funkcjonować jako Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi. Powrót do tradycji przedwojennej był symbolicznym gestem, który przywrócił placówce jej pierwotną tożsamość.
Z dniem 1 stycznia 2013 roku, na mocy uchwały Sejmiku Województwa Łódzkiego, ustalono obecną nazwę: Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi. Instytucja jest obecnie finansowana i zarządzana przez Samorząd Województwa Łódzkiego.
Dziś Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Łodzi to nowoczesne centrum kultury, wiedzy i edukacji. Obok tradycyjnych funkcji, jak udostępnianie zbiorów drukowanych, Biblioteka rozwija projekty digitalizacyjne, popularyzuje dziedzictwo regionu, promuje literaturę i wspiera rozwój kompetencji informacyjnych.
W jej ofercie znajdują się:
Biblioteka aktywnie włącza się w obchody ważnych rocznic historycznych, prowadzi lekcje biblioteczne dla dzieci i młodzieży, a także tworzy przestrzeń do dyskusji i rozwoju pasji. Jej misją jest nie tylko zachowanie dziedzictwa literackiego i historycznego, ale też budowanie mostów między pokoleniami poprzez wspólne uczestnictwo w kulturze.
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Łodzi to instytucja, która nieustannie się zmienia, odpowiadając na potrzeby współczesnych użytkowników, ale równocześnie pielęgnuje wartości, które legły u jej podstaw: otwartość, dostępność, edukację i wspólnotę. To miejsce, gdzie historia spotyka się z nowoczesnością, a książka – wciąż niezmiennie – jest źródłem wiedzy, inspiracji i dialogu.
Dzięki pasji pracowników, wsparciu władz samorządowych i zaangażowaniu społeczności lokalnej, Biblioteka pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków kultury w regionie łódzkim – miejscem, do którego warto wracać i z którego warto korzystać każdego dnia.
