Petra Soukupová. Mistrzyni opowieści o rodzinnych sekretach i dziecięcej wrażliwości
Petra Soukupová, urodzona w 1982 roku, to jedna z najciekawszych i najbardziej rozpoznawalnych autorek współczesnej czeskiej literatury. Prozaiczka, scenarzystka i dramaturżka, która z niezwykłą konsekwencją i przenikliwością zgłębia temat relacji międzyludzkich, a szczególnie rodzinnych. Jej książki przyciągają czytelników autentycznością, emocjonalną głębią i bezbłędnym wyczuciem psychologii postaci.
Soukupová ukończyła prestiżową praską szkołę filmową FAMU na kierunku scenopisarstwo i dramaturgia. Jej literacki debiut powieściowy K moři (wydany po polsku jako Nad morze) ukazał się w 2007 roku i natychmiast zwrócił uwagę krytyki. Za tę książkę autorka otrzymała Nagrodę Jiřego Ortena, a także nominacje do innych prestiżowych czeskich wyróżnień literackich. Debiut okazał się początkiem znakomitej kariery, którą potwierdziła już kolejną książką.
Druga publikacja Soukupovej, zbiór trzech przeplatających się nowel zatytułowany Zmizet (Zniknąć), przyniosła jej w 2010 roku najważniejsze czeskie wyróżnienie literackie – Magnesia Litera w kategorii Książka Roku. Ten tom, sprzedany w nakładzie ponad 35 tysięcy egzemplarzy, przyniósł jej również ogromne uznanie czytelników. Łączny nakład książek autorki w Czechach przekroczył już 80 tysięcy egzemplarzy, co czyni ją jedną z najlepiej sprzedających się pisarek w swoim kraju.
Twórczość Petry Soukupovej wyróżnia się niezwykłą precyzją w analizie ludzkich emocji oraz chłodnym, momentami niemal dokumentalnym stylem narracyjnym. Autorka z wyjątkową wnikliwością potrafi wchodzić w umysły swoich bohaterów, ukazując ich lęki, marzenia, tłumione emocje i napięcia. Interesuje ją codzienność – ta zwyczajna, często naznaczona konfliktem, niezrozumieniem, przemilczeniami. Jednak właśnie z tej codzienności potrafi wydobyć to, co najbardziej uniwersalne i poruszające.
Autorka ma w swoim dorobku zarówno powieści obyczajowe, jak i literaturę dla dzieci. W tym drugim nurcie jej głos jest szczególnie oryginalny i potrzebny – nie infantylizuje młodych czytelników, lecz traktuje ich poważnie, z szacunkiem i zrozumieniem. W wywiadzie udzielonym Janie Hartlovej dla portalu Martinus autorka przyznała, że inspiracją i punktem odniesienia w dzieciństwie były dla niej książki, które naprawdę poruszały – miały emocjonalną wagę i autentyczne przesłanie.
„Było ich kilka i zmieniało się to wraz z wiekiem. Ale na pewno wspomniałabym Braci Lwie Serce oraz Mówili mi Leni. Te dwie książki bardzo mnie poruszyły w dzieciństwie. A właściwie jeszcze Ronja, córka zbójnika.”
To wyznanie pokazuje, że Soukupová szuka w literaturze dla dzieci nie tyle eskapizmu, co prawdziwego przeżycia – czegoś, co zostaje z czytelnikiem na długo. Jej własne książki dla młodych odbiorców, jak Bertík a čmuchadlo (Bercik i niuniuch) czy Kdo zabil Snížka?, podejmują poważne tematy z dużą delikatnością i empatią. Bohaterowie tych historii to dzieci uwikłane w świat dorosłych, ich decyzje, rozstania, lęki – ale także poszukujące własnego głosu i siły. Pisarka pokazuje, że literatura dla dzieci może być nie tylko zabawą, ale także narzędziem rozumienia siebie i świata.
Równolegle z pisarstwem autorka rozwija karierę scenarzystki. Od 2011 roku pracuje jako dramaturżka popularnego czeskiego serialu Ulice. Była również współautorką scenariuszy do sitcomu Comeback oraz satyrycznego serialu Kosmo. Na podstawie jej tekstów powstał film Na krátko (2018), a w przygotowaniu jest ekranizacja powieści Pod śniegiem w reżyserii Jitki Rudolfovej. Jej doświadczenie filmowe widać również w prozie – narracja Soukupovej jest sugestywna, obrazowa, a sceny często mają niemal filmową dynamikę.
Książki Petry Soukupovej ukazały się już w przekładach w siedmiu krajach, w tym we Włoszech, Słowenii, Bułgarii, Chorwacji, na Węgrzech i w Bośni i Hercegowinie. Prawa do kolejnych publikacji sprzedano także do Serbii, Macedonii i Albanii. Szczególnym zainteresowaniem jej twórczość cieszy się w Polsce, gdzie wydawnictwo Afera opublikowało już pięć jej książek: Zniknąć, Bercik i niuniuch, Pod śniegiem, Najlepiej dla wszystkich oraz Sprawy, na które przyszedł czas.
Petra Soukupová mieszka i pracuje w Pradze. Jej twórczość to fascynujące studium relacji międzyludzkich – intymnych, często pełnych napięcia, ale nigdy pozbawionych empatii i zrozumienia. To literatura, która dotyka spraw bliskich każdemu z nas i pozostawia czytelnika z poczuciem, że nawet w najbardziej skomplikowanych momentach życia nigdy nie jesteśmy zupełnie sami.
Zachęcam także do odwiedzenia profilu autorki w serwisie Facebook.
